Kinh tế số không còn là phần mở rộng của nền kinh tế truyền thống. Đây đang trở thành hạ tầng tăng trưởng mới, nơi dữ liệu, công nghệ, tài chính và năng lực đổi mới sáng tạo quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
1. Kinh tế số đã bước sang giai đoạn “tạo giá trị thật”
Trong nhiều năm, chuyển đổi số thường được hiểu là đưa hoạt động kinh doanh lên môi trường trực tuyến: bán hàng qua sàn thương mại điện tử, dùng phần mềm quản lý, triển khai thanh toán số hoặc quảng cáo trên nền tảng số. Tuy nhiên, giai đoạn mới của kinh tế số Việt Nam đang đi xa hơn.
Kinh tế số hiện nay không chỉ là “số hóa quy trình”, mà là quá trình tái thiết mô hình tăng trưởng dựa trên dữ liệu, công nghệ, nền tảng và năng lực kết nối. Một doanh nghiệp có thể không sở hữu nhà máy lớn, nhưng vẫn tạo ra giá trị lớn nếu biết khai thác dữ liệu khách hàng, tự động hóa vận hành, phát triển sản phẩm số, tối ưu chuỗi cung ứng và tiếp cận thị trường qua nền tảng.
2. Ba lực kéo chính của kinh tế số Việt Nam
Thứ nhất, hành vi người dùng số đã trở thành mặc định.
Người tiêu dùng Việt Nam quen với mua sắm trực tuyến, thanh toán không tiền mặt, sử dụng ví điện tử, đặt dịch vụ qua ứng dụng và tiếp cận nội dung qua mạng xã hội. Điều này tạo ra một thị trường thử nghiệm tự nhiên cho các mô hình kinh doanh mới.
Thứ hai, doanh nghiệp buộc phải chuyển đổi để tồn tại.
Áp lực cạnh tranh, chi phí vận hành, yêu cầu minh bạch và tốc độ phục vụ khách hàng khiến chuyển đổi số không còn là lựa chọn. Doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã, startup và cả tập đoàn lớn đều phải xây dựng năng lực dữ liệu, tự động hóa và quản trị số.
Thứ ba, chính sách đang chuyển từ khuyến khích sang kiến tạo thị trường.
Việt Nam đã và đang thúc đẩy các khuôn khổ pháp lý cho công nghiệp công nghệ số, tài sản số, fintech, trung tâm tài chính quốc tế, dữ liệu và AI. Đây là bước quan trọng để đổi mới sáng tạo không chỉ diễn ra trong “vùng thử nghiệm”, mà từng bước đi vào thị trường có kiểm soát.
3. Cơ hội lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở năng lực ứng dụng
Nhiều doanh nghiệp đặt câu hỏi: nên bắt đầu kinh tế số từ đâu? Câu trả lời không nhất thiết là đầu tư ngay vào công nghệ phức tạp. Điểm khởi đầu đúng là xác định bài toán giá trị.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng các câu hỏi thực tế:
- Quy trình nào đang gây lãng phí thời gian, nhân lực hoặc dữ liệu?
- Khách hàng đang rời bỏ ở điểm chạm nào?
- Sản phẩm hiện tại có thể bổ sung lớp dịch vụ số hay không?
- Dữ liệu nội bộ có thể giúp ra quyết định nhanh hơn không?
- Có thể hợp tác với startup, viện nghiên cứu hoặc nền tảng công nghệ để rút ngắn thời gian triển khai không?
Kinh tế số thành công không bắt đầu từ việc “mua phần mềm”, mà từ năng lực chuyển hóa công nghệ thành hiệu quả kinh doanh, trải nghiệm khách hàng và lợi thế cạnh tranh.
4. Vai trò của IEC: Cầu nối giữa tri thức, công nghệ và thị trường
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, doanh nghiệp cần nhiều hơn thông tin xu hướng. Họ cần một hệ sinh thái có khả năng kết nối chuyên gia, viện trường, startup, nhà đầu tư, tổ chức hỗ trợ và đối tác thị trường.
Đó là vai trò mà IEC có thể đảm nhận: không chỉ truyền thông về đổi mới sáng tạo, mà còn tạo ra môi trường để các bên cùng thử nghiệm, đánh giá, chuẩn hóa và thương mại hóa giải pháp.
IEC có thể tập trung vào 4 nhóm hoạt động:
- Nghiên cứu và phổ biến tri thức: cập nhật xu hướng kinh tế số, AI, fintech, blockchain, tài sản số và mô hình kinh doanh mới.
- Kết nối doanh nghiệp – công nghệ: giúp doanh nghiệp tiếp cận startup, chuyên gia và giải pháp phù hợp với bài toán cụ thể.
- Ươm tạo và tăng tốc đổi mới sáng tạo: hỗ trợ startup và nhóm nghiên cứu chuyển ý tưởng thành sản phẩm có khả năng thương mại hóa.
- Đối thoại chính sách và thị trường: tạo không gian trao đổi giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia để đổi mới diễn ra an toàn, minh bạch.
5. Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì trong 12–24 tháng tới?
Giai đoạn 2026–2027 sẽ là thời điểm bản lề. Doanh nghiệp không nhất thiết phải chạy theo mọi xu hướng, nhưng cần chuẩn bị 5 năng lực nền tảng:
- Năng lực dữ liệu: thu thập, làm sạch, phân tích và bảo vệ dữ liệu.
- Năng lực công nghệ: hiểu đúng AI, tự động hóa, điện toán đám mây, bảo mật và tích hợp hệ thống.
- Năng lực pháp lý – tuân thủ: đặc biệt với dữ liệu cá nhân, thanh toán, tài sản số, quảng cáo và giao dịch điện tử.
- Năng lực hợp tác: biết kết nối với startup, viện trường, chuyên gia và đối tác trong chuỗi giá trị.
- Năng lực đổi mới mô hình kinh doanh: không chỉ bán sản phẩm, mà tạo hệ sinh thái dịch vụ, dữ liệu và trải nghiệm.
Kết luận
Kinh tế số Việt Nam đang mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới. Nhưng cơ hội sẽ không chia đều cho mọi doanh nghiệp. Những đơn vị có khả năng học nhanh, thử nghiệm có kiểm soát, hợp tác mở và ứng dụng công nghệ vào bài toán thật sẽ có lợi thế rõ rệt.
IEC có thể trở thành điểm tựa tri thức và kết nối cho hành trình đó: nơi doanh nghiệp tìm thấy thông tin đáng tin cậy, đối tác phù hợp và năng lực triển khai đổi mới sáng tạo một cách thực chất.